Σε εξέλιξη εργασίες, Άγιος Ανδρέας, Λειβάδι.

by Dimitris Baltzis
Advertisement

Ο ναός χρονολογείται στο 10ο αιώνα, ενώ έχουν διατυπωθεί και απόψεις ότι ο αρχικός ναός ήταν του 9ου αιώνα. Σημειώνεται ότι έχει εντοπισθεί τοιχογραφία με σταυρό της εικονομαχικής περιόδου, που ενισχύει αυτή την άποψη για παλαιότερη χρονολόγηση. Μία ακόμη άποψη θεωρεί ότι ο ναός έχει ανεγερθεί κατά την εποχή των Ευδαιμονογιάννηδων (12ος αιώνας) της Μονεμβασίας. Θεωρείται ως ένας από τους σημαντικότερους, ίσως ο σημαντικότερος, ναός των Κυθήρων. Στη σημερινή του μορφή είναι σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο μεταβατικού τύπου, με τρεις εφαπτόμενες ημικυλινδρικές, ελάχιστα εξέχουσες αψίδες και με νάρθηκα μεταγενέστερο (13ος αιώνας). Τα γωνιαία διαμερίσματα καλύπτονται από καμάρες, με τις δυτικές ιδιαίτερα επιμήκεις. Το τέμπλο είναι κτιστό, μεταγενέστερο. Έχει περάσει πέντε οικοδομικές φάσεις. Έχει τρία στρώματα τοιχογραφιών. Το πρώτο στρώμα είναι του 10ου – 11ου αιώνα. Το δεύτερο στρώμα ανάγεται στο 13ο αιώνα και το τρίτο στρώμα είναι μεταβυζαντινές τοιχογραφίες του 16ου αιώνα. Το καμπαναριό προστέθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα. Μέρος από τις αποτοιχισμένες τοιχογραφίες εκτίθεται στη Συλλογή Έργων Βυζαντινής και Μεταβυζαντινής τέχνης στο ναό της Ανάληψης στο Λιβάδι.

Ίσως ήταν κάποιος σημαντικός επισκοπικός ή ενοριακός ναός, ίσως να ανήκε σε σημαίνον πρόσωπο που θα είχε σχέση με αξιόλογο πολιτικό κέντρο της εποχής. Προς διερεύνηση είναι, γιατί δεν απαντά ένας αντίστοιχα αξιόλογος ναός στα βόρεια του νησιού, όπου σύμφωνα με τις πηγές ήταν η έδρα των Ευδαιμονογιάννηδων. Είναι αλήθεια ότι ελάχιστα στοιχεία είναι γνωστά για την ευρύτερη περιοχή και την κατοίκησή της για τα χρόνια πριν το 16ο αιώνα, καίτοι δεν υπάρχει αμφιβολία ότι έχουμε κατοίκηση εκεί κατά τα Βυζαντινά χρόνια, καθώς η περιοχή Λειβαδίου αναφέρεται με το όνομα αυτό από το 15ο αιώνα. Κατά το 16ο αιώνα, πάντως, ο ναός φαίνεται να είναι ιδιοκτησία της ισχυρής οικογενείας Μεγαλοκονόμων, όπως μαρτυρεί και μία αφιερωματική επιγραφή που παρουσιάζει μάλιστα μία γυναίκα, την αφιερώτρια, με το όνομα Ρέλια Μεγαλοκονομοπούλα και λαϊκή ενδυμασία, πράγμα όχι συνηθισμένο σε αφιερώσεις σε ναούς. Σύμφωνα με την παράδοση οι Μεγαλοκονόμοι ήταν Βυζαντινή οικογένεια που έφθασε στο νησί μετά το 1461 και την πτώση του Μυστρά στους Τούρκους. Όπως έχει αναφερθεί και σε άλλα σημειώματα, οι παραδόσεις αυτές είναι εντελώς λανθασμένες και βασίζονται σε προφορικές πηγές και υποθέσεις χωρίς ιστορική βάση, αφού έχουμε πλέον γραπτές πηγές από τις οποίες προκύπτει ότι η οικογένεια Μεγαλοκονόμων είναι ήδη στα Κύθηρα το 15ο αιώνα και είναι μάλιστα πολύκλαδη, γεγονός που μαρτυρεί παλαιότερη παρουσία. Αυτό δείχνει και η μαρτυρία ότι Μεγαλοκονόμοι αναφέρονται την εποχή αυτή ως βιλλάνοι των Βενιέρων, κάτι που δείχνει ότι ανήκαν στις οικογένειες που βρέθηκαν στα Κύθηρα κατά την Ενετική κατάληψη μετά το 1204 και τη Φραγκοκρατία. Ο κλάδος των Μεγαλοκονόμων στο Λειβάδι έφερε κατά το 16ο αιώνα το παρωνύμιο Καρδαράς, ενώ διασπάστηκε αργότερα σε πολλούς άλλους κλάδους που εμφανίζονται με διαφορετικά παρωνύμια (Κουτσούνης, Μπουκής, Ρωμανός κλπ) στην ίδια περιοχή, αλλά και σε πολλές γειτονικές. Ενδιαφέρον έχει και η παρατήρηση ότι μερικά βασικά βαφτιστικά της οικογένειας (Μιχάλης, Μανώλης, Ανδρέας) εξακολουθούν να είναι και σήμερα ακόμη, 600 χρόνια μετά, κύρια βαφτιστικά κλάδων της οικογένειας αυτής. Όσον αφορά τον ίδιο το ναό του Αγίου Ανδρέα έχει αναφερθεί ότι ήταν καθολικό παλαιάς μονής, από την οποία έμεινε μόνο ο κυρίως ναός. Στο ναό σήμερα πραγματοποιούνται εργασίες αποκατάστασης με τη συνεργασία της Ιεράς Μητροπόλεως­ Κυθήρων και του Υπουργείου Πολιτισμού.

Γρ. Τίνα Ταμβάκη

related articles

Leave a Comment